بر حسب تعریف حرکت افقی هوا در سطح زمین و در سطوح فوقانی جو را باد می گویند.این حرکت یک کمیت برداری می باشد که با دو عامل جهت و سرعت مشخص می شود.سنجش واقعی باد در سطح زمین اکثرا در اثر تاثیر عوامل محلی با مشکلاتی مواجه می گردد.به علاوه سرعت باد با افزایش ارتفاع از سطح زمین زیاد شده و جهت آن نیز تغییر میکند.برای اینکه بتوان دیده بانی های مربوط به سمت و سرعت باد را در سرویس های هواشناسی مورد مقایسه قرارداد لذا ارتفاع 10 متری از سطح زمین و در فضای باز به عنوان ارتفاع استاندارد برای اندازه گیری باد سطح زمین انتخاب شده است.اگر سمت و سرعت باد در فاصله زمانی کوتاه به طور قابل ملاحظه ای تغییر کند این نوع تغییرات قابل مقایسه را تند باد لحظه ای یا باد گاستی (GUSTY WIND) گویند.زمان تداوم باد گاستی و تداوم آن نامنظم بوده و تابع هیچ قاعده ای نمی باشد.چنانچه باد شدیدی به طور ناگاهی شروع به وزیدن نماید و برای چند دقیقه ادامه داشته باشد و سپس ثطع شود آن را تند باد موقتی یا اسکوال(SQUALL) گویند.باید توجه داشت که بادگاستی را نباید با تندباد اشتباه گرفت.زیرا موقعی از کلمه GUSTY استفاده می شود که میزان تغییرات سرعت باد از KNOTS 10 بیشتر باشد.در صورتی که تغییرات مذکور در SQUALL حداقلKNOTS16 بوده و به علاوه سرعت باد به KNOTS22 یا بیشتر برسد و حداقل برای مدت یک دقیقه ادامه داشته باشد. اندازه گیری جهت باد به وسیله دستگاهی به نام بادنما انجام می گیرد این دستگاه که معمولا به صورت فلش فلزی ساخته می شود به طور غیر متقارن حول محور عمودی نصب شده و آزادانه می تواند در اثر وزش باد در راستای باد قرار گیرد.برای ایجاد تعادل نسبت به محور جرخش در طرف دیگر بازوی فلش صفحه یا وزنه ای نصب می شود که سطح صفحه نسبت به سطح فلش که در معرض باد قرار می گیردبزرگ تر می باشد.بدین جهت فلش هیچ وقت حرکت دورانی پیدا نمی کند بلکه با تغییر حجهت وزس باد خود را در سمتی قرار می دهد که باد از آن سمت می وزد.سرعت باد به وسیله دستگاهی به نام باد سنج اندازه گیری می شود.از متداول ترین باد سنج ها می توان بادسنج چرخشی را نام برد که گاهی اوقات آن را آنمومترفنجانی(CUP ANEMOMETER) نیز می نامند. این باد سنج از سه یا چهار فنجان نیم کره ای که صفحات اقطاری آن عمودی و در امتداد شعاع ها با زاویه های مساوی در حول محور عمودی قرار گرفته اند تشکیل شده است.پس از گذشت زمان و تحقیقات لازم بادسنج سه فنجانی نسبت به نوع چهار فنجانی برتری پیدا کرده و فنجانها به صورت مخروطی شکل در آمده اند.چون عملکرد نیروی باد در سطح داخلی بیشتر از سطح خارجی فنجان ها است لذا فنجان ها در اثر انرژی جنبشی باد به حرکت در آمده و در نتیجه سرعت دورانی بادسنج با سرعت خطی باد متعادل می گردد.چون سرعت دورانی بادسنج با سرعت خطی باد متناسب می باشد کافی است که سرعت دورانی بادسنج محاسبه شود تا سرعت باد حاصل شود.

تبخیر و تعرق نشان دهنده تلفات آب از سطح زمین است که طی دو فرآیند جداگانه صورت می گیرد (تبخیر از سطح خاک و تعرق توسط گیاه ) . برای مصرف بهینه در آبیاری ٬ اولین و اساسی ترین گام تعیین هر چه دقیقتر نیاز آبی گیاهان می باشد ٬ که این کار معمولا از طریق محاسبه تبخیر و تعرق پتانسیل و ضرب نتیجه بدست آمده در ضریب گیاهی مربوط انجام می شود . پژوهشهای انجام شده در این خصوص در حدود یک قرن است که آغاز شده و تا کنون بیش از ۵۰ معادله و روش تجربی و محاسباتی ارائه شده است ٬ اما تنها تعداد معدودی از روشها توانسته اند از نظر فراگیری و کاربرد در سطح جهان مطرح شوند. در این میان روش پنمن مانتیس فائو (فائو ۵۶) از جمله روشهائی است که به عنوان یکی از روشهای استاندارد محاسبه نیاز آبی توصیه شده اند. از طرفی هر چند نظریه غالب بر این است که تفکیک تبخیر وتعرق از یکدیگر عملا امکان پذیر نمی باشد٬ اما برخی از محققین از جمله ریچی اقدام به تخمین تبخیر و تعرق بصورت جداگانه نموده اند . از جمله کارهای انجام شده در این زمینه نیز ٬ می توان به FAO 56, AQUA CROP 2009 اشاره نمود . در این دو روش پس از محاسبه تبخیر و تعرق پتانسیل ٬ تفکیک  اثرات ناشی از تبخیر از سطح خاک و تعرق از سطح خاک و تعرق از سطح پوشش گیاهی بر روی ضریب K انجام گردیده است.

محمد حسن نجفی ٬ دانشجوی دکتری آبیاری دانشگاه فردوسی( سمینار)

http://www.ststrade.co.uk/cropaid/homefa.html