روز یکشنبه ۱۷ آذر ۸۶ فیلم "حقیقت تلخ" به مناسبت هفته ی پژوهش در آمفی تاتر دانشکده ی کشاورزی به نمایش در خواهد آمد. آقای الگور معاون آقای کلینتون رئیس جمهوری اسبق آمریکا و رقیب انتخاباتب جورج بوش در سال ۲۰۰۰ در این فیلم حقایق تکان دهنده ای را در باره ی گرمایش زمین به نمایش می گذارد.
تصمیم گرفتم متنی کوتاه را که از متن اخبار روزنامه ها و چند وبلاگ جمع آوری کرده بودم بدین مناسبت چاپ و تکثیر کرده و در این جلسه در بین شرکت کنندگان توزیع کنم. بعد فکر کردم وقتی می توان از طریق الکترونیکی آن را منتشر کرده و آدرس آن را به مخاطبین داد، شاید مصرف کاغذ برای تکثیر همین مطالب خود عملی در جهت تشدید پدیده ی گرمایش زمین باشد. پس منصرف شده و این متن را در اینجا منتشر کردم.
گرمايش زمين
آب و هواي زمين تحت تاثير تابش هاي خورشيدي و گردش کيهاني، همواره دچار تغيير مي شود. اما بشر با بهره برداري از بيش از حد منابع زمين، نظم طبيعي اين کره ي صاحب حيات را به هم زده است. رشد جمعيت نياز به غذا، مسکن، انرژي و... را افزايش داده و تامين اين نيازها به صورت اصراف گرايانه باعث تخريب منابع طبيعي شده است.
جنگل ها براي گسترش کشاورزي و امور ديگر تخريب مي شوند و تغيير کاربري زمين در سطح گسترده اتفاق مي افتد. در جهان سالي نزديک به 30ميليارد تن گاز گلخانه يي توليد مي شود. چين 5 ميليارد تن، امريکا 6 تا 5/6ميليارد تن، اتحاديه اروپا 10ميليارد تن و... سهم ايران تقريباً 450 ميليون تن است.
اينها از کجا مي آيند؟ اين گازها به صورت سوخت فسيلي از زير زمين مي آيند که پس از مصرف در هوا منتشر مي شوند. جو زمين هم برخلاف تصور فضاي لايتناهي نيست. لايه بسيار نازکي است که بخش عظيمي از آن در محدوده ي ارتفاعي 30 کيلومتر ي از سطح زمين متمرکز است. بنابراين وقتي انسان اين گازها را با اين حجم و با اين سرعت منتشر مي کند، ترکيب جو به لحاظ شيميايي تغيير مي کند.
وقتي غلظت گازهاي جوي به هم مي خورد، ميزان جذب و دفع تشعشعات خورشيدي به هم مي ريزد. گازهاي گلخانه يي به طور طبيعي در جو حضور دارند و داشته اند. دي اکسيدکربن که يکي از مهمترين گارهاي گلخانه اي است در جو قبل از تاثيرات مخرب صنعتي شدن و رشد جمعيت حدود 260 ppm بود که هم اکنون به 380 ppm رسيده است. قبلا گازهاي گلخانه اي يک توازن انرژي ايجاد کرده بودند که در نتيجه ي آن دماي تقريباً ثابتي را بر روي زمين فراهم ساخته بود. با افزايش غلظت اين گازها توازن انرژي به هم خورده است. اگر همين روند ادامه يابد تا سال 2050 غلظت گازهاي گلخانه يي به دو تا سه برابر ميزان فعلي مي رسد و در نتيجه ي آن اتفاقاتي مي افتد که جلوگيري از آن خارج از توان بشر است. در اينجا به برخي از چنين اتفاقاتي اشاره مي شود.
ذوب يخچال ها
يخچال هاي طبيعي در کوهستان ها با سرعتي سه برابر دهه 1980 در حال ذوب شدن هستند. سازمان نظارت بر يخچال ها، مستقر در سوئيس، که به طور مستمر نمونه اي از 30 يخچال در سراسر جهان را مطالعه مي کند مي گويد اين شتاب ناشي از تغييرات آب و هوايي موسوم به گرمايش زمين است. در ميان پديده هاي مختلف محيط طبيعي سطح زمين، ذوب سريع يخچال ها احتمالا بيش از هر چيز ديگر افزايش دماي زمين را منعکس مي کنند. هرچند 30 يخچال کوهستاني که سرويس نظارت بر يخچال هاي جهان (WGMS) بررسي مي کند به طور کامل نماينده تمامي يخچال هاي کوهستاني جهان نيست، اما نشانه اي قابل اعتماد از يک جريان جهاني مي باشد. تازه ترين بررسي که نتيجه آن اخيرا منتشر شده است نشانگر شتاب گرفتن روند کوچک شدن يخچال هاست. در سال 2005 ميلادي به طور متوسط 60 تا 70 سانتيمتر از قطر اين نمونه از 30 يخچال جهان کاسته شد که نشانگر ذوبي سه برابر سريعتر در مقايسه با دهه 1980 است. به گفته ويلفريد هابرلي، مدير اين سازمان با توجه به اينکه قطر يخچال هاي کوهستاني معمولا چند ده متر بيبشتر نيست، اين بدان معني است که بسياري از آنها در صورت ادامه روند فعلي ظرف چندين دهه از ميان خواهند رفت. وي به بي بي سي گفت: "مي توانيم بگوييم که زمان هايي در دوره هاي گرمتر زمين در 10 هزار سال گذشته وجود داشته است که در جريان آنها يخچال ها با اندازه ي امروزي قابل قياس بودند." "اما اين نه گذشته، بلکه آينده است که ما را نگران مي کند. بر اساس سناريوهاي پيش بيني شده، ما در آينده وارد شرايطي خواهيم شد که در 10 هزار سال گذشته نديده ايم و شايد شرايطي که انسان هرگز تجربه نکرده است. اين يافته ها بايد عزم دولت ها را براي اقدام فوري جهت کاهش تصاعد گازهاي گلخانه اي جزم تر کند.
بنياد جهاني طبيعت (WWF) نيز هشدار داده است که افزايش دماي کمتر از دو درجه سلسيوس ممکن است براي ذوب شدن پوشش يخي قطب شمال و يخ درياي قطبي کفايت کند. در نتيجه، سطح آب درياها در جهان چند متر بالا ميآيد، و زندگي دهها ميليون نفر در جهان در معرض تهديد قرار ميگيرد. ذوب شدن يخهاي قطب شمال بر زيستبومها تاثير ميگذارد، اما ذوب شدن پوشش يخي گرينلند ميتواند به بالا آمدن سطح آب درياها تا 7 متر بينجامد که تاثيري مصيبتبار بر بقيه جهان خواهد داشت.
رئيس WWF در اين باره مي گويد: "ذوب زودرس يخهاي قطب شمال و گرينلند ممکن است به زودي بازخوردهاي آب و هوايي خطرناک بيشتري را باعث شود که روند شتاب بخشيدن به گرمايش جهاني سريعتر و شديدتر از پيشبينيها باشد. سياستمداران مسئول در مقابل چنين هشدارهاي اضطراري از سوي طبيعت نميتوانند به خود اجازه دهند که حتي يک ثانيه ديگر را با تاکتيکهاي تاخيري تلف کنند."
برهم خوردن تعادل آب و هوائي در نقاط مختلف زمين
گرمايش زمين باعث افزايش بخار آب در جو و در نتيجه تغيير الگوي بارش در نقاط مختلف کره ي زمين مي شود. نتيجه ي اين تغيير الگو ايجاد شرايط بحراني پديده هاي جوي را باعث مي شود. وقوع خشکسالي هاي شديد و همزمان سيل هاي ويرانگر و طوفان هاي مرگبار در نقاط مختلف از جمله ي اين پديده ها هستند.
از بين رفتن انواع جانوران و گياهان مختلف
تغيير شرايط اقليمي محيط زيست مناسب را براي برخي از نمونه هاي حيواني و گياهي از بين برده و منجر به انقراض آنها مي شود.
شيوع بيماري ها و آفت ها ي کشاورزي نيز از جمله ي عواقب گرمايش زمين است که مي تواند منابع غذائي و سلامت جوامع انساني را در معرض تهديد قرار دهد.
مهاجرت هاي گسترده به سرزمين هاي مناسب نيز ممکن است به نا امني هاي اجتماعي و وقوع جنگ هاي ويرانگر منجر شود و دهها مورد ديگر که بايد بدانها توجه کرد.
گرمایش زمين و وظايف ما
از سوخت هاي فسيلي کمتر استفاده کنيم. سوخت هاي فسيلي نظير نفت، گاز طبيعي و بنزين همگي از ترکيبات هيدروژن و کربن پديد آمده اند. حاصل احتراق اين سوخت ها، اکسيدهاي کربن (دي اکسيدکربن و منواکسيدکربن) به همراه بخار آب است که همگي جزء گازهاي گلخانه يي هستند و به پديده گلخانه يي دامن مي زنند. کافي است نگاهي گذرا به زندگي روزمره خود داشته باشيد و محل هاي استفاده از سوخت هاي فسيلي را بيابيد. مهم ترين کاربرد اين سوخت ها در زندگي روزمره، توليد گرما و حمل و نقل است. با کمي دقت مي توان از مصرف خارج از اندازه آنها جلوگيري کرد و در نهايت انتشار گازهاي گلخانه يي را کنترل کرد. به راحتي مي توان با انجام چند کار ساده در منزل، دماي داخل اتاق ها را در حد مطلوب نگه داشته و از سوخت استفاده بهينه کرد. مثلاً انسداد ورودي کانال هاي کولر و درز پنجره ها يا استفاده از لباس گرم به جاي بالا بردن درجه وسيله گرمايشي و...
در مورد وسايل نقليه نيز راحت ترين کار، استفاده از سامانه حمل و نقل عمومي است. هر چند افراد مختلف در واکنش به اين پيشنهاد، اعتراضي قديمي مبني بر اتلاف وقت و ناکارآمد بودن حمل و نقل عمومي را عنوان مي کنند، اما دست کم مي توان با همسفر شدن با ديگران در مسيرهاي مشترک، تعداد خودروهاي تک سرنشين را کاهش داد. به علاوه تنظيم موتور و معاينات فني خودرو نيز در کاهش انتشار گازها بسيار موثر است.
به رژيم غذايي گياهخواري بيشتر توجه کنيم. در معده نشخوارکنندگان باکتري هايي وجود دارد که در هضم غذا نقش اساسي دارند. حاصل عمل اين باکتري ها در معده حيوان، انتشار گاز متان است. گاز متان از مهم ترين گازهاي گلخانه يي است چرا که هر مولکول آن 25 برابر يک مولکول دي اکسيدکربن، انرژي حرارتي خورشيد را جذب مي کند. با افزايش تبعيت افراد از رژيم گوشتخواري و در ادامه آن توليد بيشتر گوشت، انتشار گاز متان به شکل سرسام آوري بالا رفته است. مثلاً در سال 1989 طبق يک برآورد، تعداد گاوهاي پرورش داده شده در دامداري هاي جهان نزديک به 5/1 ميليارد راس تخمين زده شده بود. اين تعداد گاو سالانه 100 ميليون تن متان توليد مي کردند. در ادامه اين پژوهش آمار جالبي ارائه شده است. همبرگرهايي که رستوران مک دونالد در يک هفته مي فروشد گوشت بيش از 16 هزار راس گاو است. البته امروزه با گذشت قريب به دو دهه، تعداد گاوهاي جهان و تعداد شعبه هاي مک دونالد و ساير رستوران هاي زنجيره يي جهان بسيار بيشتر از اين رقم است. پس کنترل پديده گلخانه يي فقط به خودرو و سوخت مربوط نمي شود. حتي رژيم غذايي ما نيز مي تواند عامل مهمي در گرم شدن زمين باشد.
درختي بکاريم. درخت ها علاوه بر تلطيف هوا، تثبيت خاک و رطوبت و تامين چوب، نقش مهمي در جذب دي اکسيدکربن به عنوان يکي از گازهاي گلخانه يي دارند. هر کس مي تواند با توجه به توان خويش، سالانه يک يا چند درخت بکارد. از سال گذشته نيز برنامه محيط زيست ملل متحد (UNEP) با هدف جلوگيري از روند رو به افزايش گرمايش زمين، اقدام به برگزاري پويش (کمپين) کاشت يک ميليارد درخت کرد که پيش از رسيدن به موعد يک ساله، تعداد درخت هاي کاشته شده در سراسر جهان از مرز يک ميليارد گذشت. امسال نيز در ادامه اين فعاليت، UNEP قصد دارد کاشت هفت ميليارد اصله درخت را انجام دهد.
